Interviewen begint bij (bitter)ballen tonen

Interviewtrainer Elmke Hendrix geeft B2B marketeers tips over voorbereiden, doorvragen en wat je doet als iemand dichtklapt.

Stel, je interviewt een collega voor een artikel. Iemand die hem kent vertelt terloops dat er elke vrijdag bitterballen zijn op zijn afdeling. Voor de geïnterviewde is dat een gewone vrijdag. Voor jouw verhaal is het iets wat geen concurrent kan kopiëren.

Dat voorbeeld kwam van Elmke Hendrix, en het vat haar aanpak goed samen. Het goede verhaal zit in wat voor de ander misschien wel vanzelfsprekend is. In ons voorgesprek hadden we het erover dat veel interviews uitdraaien op vanillecontent: er wordt geen keuze gemaakt en daarmee zit er niets onderscheidends in de uitwerking. 

Foto van Elmke Hendrix
Elmke Hendrix

Elmke interviewt sinds 2008, sinds haar opleiding journalistiek. Tegenwoordig geeft ze interviewtrainingen aan marketeers, UX’ers, tekstschrijvers en podcastmakers, om ze van bla bla bla naar BOEM-WAUW-JA! te brengen.

In de serie over content sprak ik eerder met Marit Vervaart over thought leadership en met Léon Geuyen over redactionele content. In beide gesprekken kwam interviewen terug, dus het werd tijd om het vak zelf onder de loep te nemen. En in de podcastaflevering kijkt Elmke ook meteen kritisch naar mijn interviewskills. Yikes! Als dat maar goed gaat. Maar laten we starten met de praktijk. Want hoe pak je zo’n interview nou écht goed beet? 

Wie heb je voor je zitten?

Het begint allemaal bij de persoon die je interviewt. Geïnterviewd worden is voor veel mensen spannend, ook als ze het vaker doen, want ze moeten controle loslaten. Een goede voorbereiding en een rustig begin halen die spanning er deels uit. Elmke adviseert daarom te beginnen met smalltalk en duidelijk te maken waarom dit interview belangrijk is en hoe de aanpak eruit ziet. Duik je direct in de vragen, dan moet krijgt degene tegenover je het gevoel meteen iets zinnigs te moeten zeggen en maak je de druk alleen maar groter.

Wees daarnaast kritisch op wie je interviewt. Krijg je van een manager een naam door, vraag dan waarom juist die persoon. Is het een makkelijke prater? Heeft hij of zij het beste verhaal? Dit voorkomt aannames. Want stille mensen die op de achtergrond zitten kunnen ook een heel goed verhaal hebben.

Mooie extra tip van Elmke hiervoor die mij verraste: vraag mensen rond de persoon hoe hij of zij is. Zo krijg je achtergrond die niet te googelen is, zoals die bitterballen. Wat voor de geïnterviewde normaal is, komt zelf niet snel naar boven, maar anderen weten vaak unieke inzichten of karaktertrekken boven tafel te krijgen die je kunnen helpen in je voorbereiding. Let op, bij collega’s sla je dit makkelijk over, omdat je denkt dat je ze al kent. Dat is een valkuil, want vaak is dit gebaseerd op aannames. Even langslopen bij één of twee andere directe collega’s kost weinig.

Wil je zelf vragen stellen aan Elmke?

Op woensdag 25 november is er een live Ask Me Anything voor Foeter Friends.

Goede voorbereiding is het halve werk

Nu je weet wie er voor je zit is het belangrijk om het doel helder te krijgen. Voor je het gesprek start moet je een paar dingen helder hebben:

  1. Wie zit er tegenover je?
  2. Wat is je hoofdvraag?
  3. Wat is de insteek van je verhaal?

Schrijf dit op en zorg ervoor dat je de gast steeds terug haalt naar dat doel. Bij mij gaat dat weleens mis: ik vergeet wel eens een belangrijke verdiepingsvraag te stellen en dan moet ik daar achteraf op terugkomen. Dat is niet erg, maar het is zonde als dit bij je belangrijkste vragen gebeurt. Zorg er dus voor dat de basis goed staat.

Het lastige aan de voorbereiding is dat dit voor iedereen uniek is. Een deel is afhankelijk van je ervaring, voorkeur en persoonlijkheid. Sommigen vinden het prettig om vragen volledig uit te schrijven vooraf. Dit helpt zeker als je nog wat onzeker bent of graag een strakke structuur hanteert. Dit kan er echter voor zorgen dat je te snel de vragen als checklist gaat zien. Voor anderen werkt het juist goed om een rode draad te hebben, maar verder te sturen op nieuwsgierigheid en erop te vertrouwen dat de juiste vragen als vanzelf komen.

Weet je nog niet wat je voorkeur heeft? Begin dan liever goed voorbereid. Schrijf je vragen op, maar gebruik ze als route. Elmke maakt nog steeds een globale lijst: waar wil ik naartoe en welke vragen mag ik niet vergeten. Een interview is volgens haar als rijden over de A2. Je mag best een afslag nemen en daarna weer terug naar je hoofdweg. 

Waar we gezamenlijk om konden lachen is een algemene tip: NEEM NOOIT EEN LAPTOP MEE NAAR JE INTERVIEW. Dat schept afstand. Print je vragen liever uit of neem een notitieboekje mee.

De B2B-Breindump podcast bereid ik altijd netjes voor (zeker deze). Ik schrijf mijn vragen uit, maar weet dat ze tijdens het gesprek toch door elkaar raken. Dat is prima zolang de twee of drie vragen die ik echt beantwoord wil hebben aan bod komen.

De drie niveaus van doorvragen

Doorvragen is de truc om van oppervlakkigheid af te komen. Er bestaan drie niveaus, Elmke beschrijft dit als een trechter:

  1. Algemene vragen om op te warmen.
  2. Verdiepende vragen (“hoe ziet dat eruit?”, “kun je een voorbeeld geven?”)
  3. Reflecterende vragen (“wat zou je anders doen als je het opnieuw mocht doen?”).

Lezers en luisteraars willen iets leren, dus die laatste laag levert vaak het onderscheidende deel. Een goede check voor je voorbereiding is dan ook: staan alle drie de niveaus erin?

Maar, wacht even. Op wat vraag je dan precies door? Hier noemt Elmke een paar mogelijke momenten waarop je doorvraagradar aan moet slaan. Let op emotionele lading, wrijving of conflict, authenticiteit (iemand straalt opeens) of maatschappelijke relevantie (speelt er op dit moment iets wat aansluit bij dit verhaal).

Daarnaast geeft je gast onbewust hints voor het doorvragen. Let daarvoor op bijvoeglijke naamwoorden: “De klantrelatie is heel goed, ze staan altijd voor ons klaar.” Prima, maar wat is klaarstaan? Voor de een is het om drie uur ’s nachts gebeld worden en zondagochtend naar de klant rijden. Voor de ander stopt de service op vrijdagmiddag en is weekend gewoon weekend. Vraag je dat niet uit, dan kan elke concurrent hetzelfde verhaal van jouw website plukken. Hetzelfde geldt voor woorden als dynamisch en flexibel. Dat is het bla bla bla waar Elmke het over heeft. Makkelijk te zeggen, maar hoe kun je dit concreet maken?

Klaar om je nieuwe bonuscollega’s te ontmoeten?

Zorg voor afwisseling

Wissel abstracte en concrete vragen af. “Wat motiveerde je om dit werk te gaan doen?” levert een standaardantwoord op. “Wanneer dacht je voor het laatst: dit is waarom ik dit werk doe?” levert al snel “vorige week” op. Vraag dan: neem me mee. Wie vertelt over de koffieautomaat waar het gebeurde, speelt een filmpje af in zijn hoofd, en daar komen vanzelf meer voorbeelden uit. In de aflevering stink ik hier zelf ook in en vraagt Elmke me direct om de vraag anders te proberen te stellen. Zo kwamen we er live achter dat er een verkeerde interpretatie van de vraag was ontstaan omdat ik hem te vaag stelde.

Heb je dit goed onder de knie?

Er valt nog genoeg te vertellen en te leren over interviewen. Maar heb je de vragen en basic interviewtactiek onder de knie? Ga dan meer observeren. Luister dan naar stem en houding. Elmke ziet dit als de laatste stap: als beginner heb je al genoeg om op te letten, parkeer het dan. Maar als iemand harder gaat praten, begint te lachen of wegkijkt, zit er iets. Benoem het: “ik zie dat het iets met je doet, wil je erover kwijt?” Het hoeft niet over grote emoties te gaan. Over magazijnautomatisering wordt niemand boos, maar iemand kan wel sneller gaan praten, en dan weet je dat er meer zit. Niet doorvragen omdat het ongemakkelijk is, noemt Elmke een gemiste kans: je kiest voor een zesje terwijl er een tien voor het oprapen ligt.

Na het gesprek

Top, je gesprek zit erop! Het artikel / de social post / de intranet post / de vacature / het personeelsblad kan live. Klaar! Toch?

Nee.

Luister je gesprekken kritisch terug. Dat is confronterend, en juist daarom leer je ervan. Elmke transcribeerde vroeger haar interviews zelf en vond dat mega cringe, maar zo zag ze waar ze had moeten doorvragen.

AI helpt je tegenwoordig enorm: gooi het transcript erin en vraag welke afslag je hebt gemist. Alleen ziet geen tool je eh-tjes, haperingen en non-verbale signalen.

Je hoeft niet alleen naar jezelf te luisteren (gelukkig). Luister ook kritisch naar andere podcastmakers. Wat doen ze goed? Wat minder? Welke irritante tics hebben zij? Iedereen heeft ze (deel die van mij even via een DM of denny@foeter.eu).

In de aflevering beoordeelt Elmke mijn interviewtechniek live. Luister hem vooral na voor deze #roast. 

Kies voor het verhaal

Dat brengt ons bij het belangrijkste punt tijdens het gesprek. Elmke ziet veel interviewers alles even aanstippen, omdat het van hogerhand zo moet of om de checklist maar af te vinken, zonder in te zoomen op het pakkende verhaal. Zo kun je een gesprek prima vullen, maar het kabbelt gezapig voort. Bij marketeers speelt iets vergelijkbaars, denk ik: te veel meningen aan tafel en de angst dat een keuze fout blijkt zorgt ervoor dat we keuzes vaak uit de weg gaan. Een onderscheidend of emotioneel verhaal neerzetten is veel spannender dan geen keuze maken. Maar in marketing en in journalistiek geldt: als je alles voor iedereen wilt zijn, eindig je als niets voor niemand.

Dit artikel is gebaseerd op het gesprek met Elmke Hendrix in de B2B Breindump podcast. We hebben het gehad over veel meer dan hier staat, zoals waarom een mailinterview je vaak maar drie zinnen oplevert en waarom je als host soms juist context over jezelf moet geven. Luister naar de volledige aflevering via Spotify of YouTube.

Hoe bereid je een interview voor?

Vertel de gast vooraf waar het gesprek over gaat, hoe lang het duurt en waar het verschijnt. Doe onderzoek, bepaal je hoofdvraag en vraag mensen rond de persoon hoe hij of zij is. Heb je weinig ervaring, schrijf je vragen dan uit. Met meer ervaring volstaat een globale lijst.

Doe wat jou grip geeft, zegt Elmke. Een lijstje naast je neerleggen helpt, maar je hoeft niet elke vraag af te strepen. Een zijpad is prima zolang je terugkomt bij je hoofdvraag.

Verdiepende vragen zoomen in op een antwoord, bijvoorbeeld “kun je een voorbeeld geven?”. Reflecterende vragen kijken terug: wat heb je geleerd, wat zou je anders doen? Die laatste soort levert vaak op wat lezers en luisteraars willen leren.

Begin met smalltalk en leg uit waarom jij deze persoon interviewt. Maak abstracte vragen concreet, bijvoorbeeld “neem me mee naar vorige week”, en spiegel wat een collega zei. Lukt het niet, dan mag je het gesprek afkappen en later opnieuw proberen.

Elmke en ik doen het allebei. Je meldt het vooraf en zegt dat het alleen voor het uitwerken is. Zodra het gesprek begint vergeten de meeste mensen het binnen twee minuten.

Op stemtoon, tempo, lachen en wegkijken. Wegkijken is vaak nadenken, maar kan ook ongemak zijn. Volgens Elmke is dit de laatste stap: als je als beginner al genoeg om op te letten hebt, parkeer je het.

Reserveer vooraf een kwartier binnen de afgesproken deadline voor aanvullende vragen en laat de gast de tekst controleren. Fouten horen erbij. Elmke noemt ze zandzakken die je uit je luchtballon gooit.

Meer informatie

Inhoudsopgave

Blijf leren

B2B-Breindump-podcast
Volg de B2B-Breindump podcast op jouw favoriete podcastkanaal.

Misschien vind je deze ook interessant:

4
B2B-Breindump events (7)
1

Foeter Underground

Op 1 oktober brengt Foeter je Underground in Utrecht voor een middag in de Dark Funnel. Met een keynote van Tycho Luijten & Steven van Marle (Dapper).